Resumo T.2- A formación da Terra

HISTORIA DAS CIENCIAS XEOLÓXICAS

As primeiras teorías que no s. XVIII explicaron a orixe das rocas e os cambios xeolóxicos foron influídas polo diluvio universal:

• Neptunismo (Abraham Werner): todas as rocas son formadas por sedimentación a partir dos primitivos, menos as volcánicas.

• Catastrofismo (Georges Cuvier): as formacións xeolóxicas e os fósiles fórmanse por catástrofes súbitas e violentas.

En contraposición a esta influencia blíbica:

• Plutonismo (James Hutton): sostiña que as rochas se formaban cando o magma que viña do interior da Terra se enfriaba.

• Uniformismo (Hutton e Lyell): as forzas que actuaron no pasado son as mesmas que actúan hoxe en día.

• Deriva continental (Alfred Wegener): hipótese que propón Wegener en 1912 para explicar os movemento dos continentes coma se fosen barcos flotando sobre o manto terrestre.

•  Existen probas xeolóxicas, paleontolóxicas e paleoclimáticas que confirman que os continentes estiveron unidos no pasado.

 

• Tectónica de placas, teoría global que explica a dinámica interna da Terra e os seus efectos no relevo, foi desenvolvida por distintos autores que achegaron probas sobre as correntes de convección do manto, o relevo do fondo mariño e o descubrimento das dorsais oceánicas, a expansión dos océanos.

                          FORMACIÓN DO SISTEMA SOLAR E A TERRA

A teoría da acreción explica a formación dos planetas a partir do gas e o po cósmico. As partículas van chocando e agregándose, formando estruturas cada vez maiores que dan lugar aos planetas.

A Terra é o maior dos planetas interiores e creóuse como todos os planetas restantes do Sistema Solar, fai aproximadamente 4.6 miles de millóns de anos. A Terra formouse pola colisión e fusión de fragmentos de rocas máis pequenos, dos denominados  planetesimales.

A ESTRUCTUTA INTERNA DA TERRA

Esta estructura só pode coñecerse mediante métodos indirectos, como pode ser o estudo de propagación de ondas sísmicas, xa sexan naturais ou artificiais.

As ondas sísmicas son as que se xeran debido á propagación das vibracións xeradas por un sismo.

Grazas ás ondas sísmicas podemos diferenciar a discontinuidade de Mohorovicic, a de Gutemberg e a de Wiechert-Lehman. 

  

MODELO XEOQUÍMICO

Este modelo mostra o interior da Terra como unha gran estrutura rochosa dividida en capas concéntricas separadas polas descontinuidades que mencionei antes. As capas son:

• Cortiza (continental ou oceánica)
  
• Manto (superior ou inferior)
• Núcleo (externo e interno)

MOVEMENTO DAS PLACAS

A Litosfera é unha capa formada pola cortiza e a parte superior do manto. Está dividida en sete inmensas placas (e algunhas máis pequenas) que están en continuo movemento, o que explica o movemento dos continentes que Wegener propuxera.

Estas placas móvense debido ás correntes de conveción do manto fundido, grazas á calor xerada desde o núcleo terrestre.

BORDOS DE PLACA

• Dorsais oceánicas: zonas onde dúas placas se separan. Reciben o nome de bordes constructivos porque se crea corteza oceánica a partir do magma.
• Zonas de subdución: bordo de placas que chocan e unha se desliza debaixo da outra. Son bordes destructivos porque se destrúe Litosfera.

• Fallas transformantes: desgarres de terreo en zonas sometidas a forzas opostas. Son bordos neutros que nin fabrican nin destrúen litosfera.
  
  
  

FENÓMENOS XEOLÓXICOS

A tectónica de placas tamén explica todos os fenómenos que están motivados pola calor  interna da Terra (sismos, volcáns...), o motor que move as placas litosféricas. 

SISMOS

Prodúcense nas zonas de subdución, dorsais oceánicas e fallas transformantes. Prodúcense cando as placas chocan ou se separan provocando tensións nas rochas que se liberan de forma brusca rompendo as rochas e provocando sismos. Úsanse dúas escalar para medir a enerxía liberada:

• Escala Richter, mide a intensidade en base á amplitude das ondas que miden os sismogramas, non ten límite.
• Escala MSK, mide a intensidade en base aos danos producidos; a intensidade depende da distancia ao epicentro.

VOLCÁNS

Fórmanse cando o magma procedente do manto ascende cara á superficie a través de fisuras na corteza. O magma é unha mestura de materiais rochosos fundidos a 1000ºC,  xunto con rochas sólidas e gases.

Pódense formar:

• Nos puntos quentes. Unha pluma de magma pode alcanzar a superficie da litosfera, que pode provocar a aparición dunha cadea de volcáns baixo o océano, que poden dar lugar a illas. 
• Nas dorsais oceánicas. Poden formarse volcáns de fisura polos que emerxe lava moi fluída, de forma lenta, que ao arrefriarse forma a cortiza oceánica. 
• Nas zonas de subdución. Cando a litosfera oceánica subduce baixo outra placa oceánica, fórmanse volcáns que orixinan arquipélagos en forma de arco ou cando a placa oceánica subduce baixo a placa continental, os volcáns fórmanse en cadeas montañosas.

DERIVA CONTINENTAL E O CICLO DE WILSON

O ciclo de Wilson é unha demostración das etapas que dan lugar á formación de cadeas montañosas e da apertura e peche dos océanos ao longo do tempo. Estas etapas son:

1. Fragmentación do continente por acción de puntos quentes formándose un rift continental.
2. Na liña de fragmentación empézase a formar litosfera oceánica que separa os fragmentos continentais.
3. Os continentes sepáranse progresivamente e entre eles aparece unha conca oceánica ancha cunha dorsal ben desenvolvida. Cando esta conca chega a un determinado tamaño, os bordos de contacto cos fragmentos continentais vólvense fríos e densos e comezan a afundirse debaixo dos continentes creando unha zona de subdución que xera unha cadea montañosa que vai rodeando todo o continente.
4. Outros bordos constructivos poden empuxar aos fragmentos continentais en sentido contrario, co que a conca oceánica vaise estreitando.
5. Para rematar, ao desaparecer a conca oceánica as dúas masas continentais chocan e orixínase un continente único, e sobre a sutura que pecha o océano fórmase unha cordilleira.